Er zijn steden waar het leven verhalen en legendes voortbrengt, waar feiten spannender zijn dan sprookjes – bijvoorbeeld Aken. Daarbij denk ik niet eens aan Karel de Grote, over wiens privéleven we niet bepaald veel weten; des te meer legendes doen de ronde over deze grote heerser.
Als je door Aken loopt, kom je allerlei verhalen, legendes en anekdotes tegen zonder dat je het doorhebt. Daar wil ik nu verandering in brengen.
Renata A. Thiele
Stadsgids, schrijfster, vertaalster en taaldocente; ze komt uit Polen en is dol op Aken, waar ze al vele jaren woont en schrijft.
Met haar misdaaddebuut „Eine heilige Sache“ begon Renata A. Thiele een misdaadreeks rond de stadsgids en hobbydetective Nina Voss. Haar romans combineren spannende zaken met een historische achtergrond en de lokale sfeer van Aken. Als stadsgids weet ze bovendien regelmatig bezoekers te boeien met de geschiedenis van de keizerstad.
De verkeerde vinger
De legende over de bouw van de dom van Aken is waarschijnlijk bij de meesten bekend. De duivel, die de inwoners van Aken financieel steunde, werd door hen vreselijk bedrogen en besloot daarom wraak te nemen op de stad. Het was namelijk nog niet genoeg dat ze hem een dierlijke ziel hadden ondergeschoven. Toen hij vervolgens, woest als de duivel nu eenmaal is, de machtige deur van de dom achter zich dichtsloeg, rukte hij een duim af, die zoals bekend tot op de dag van vandaag in de leeuwenkop op de rechterdeurvleugel steekt.
Aan de Noordzee pakte hij twee grote zakken zand en begaf zich daarmee op weg naar Aken om de stad onder het zand te begraven. Onderweg kwam hij een marktvrouw tegen aan wie hij de weg wilde vragen, want hij was inmiddels behoorlijk moe geworden, waardoor ook zijn oriëntatievermogen flink te lijden had gehad. De slimme vrouw zag zijn duivelse hoorns en zijn paardenpoot en liet hem haar versleten schoenen zien, die ze immers in Aken had gekocht.
De duivel, ontmoedigd door het vooruitzicht van een lange tocht, gooide de twee zakken op de grond en liep vloekend weg. De zakken barstten open – uit één ervan ontstond onze huisberg, namelijk de Lousberg en uit de andere de Salvatorberg. Daarmee eindigt deze mooie legende.
Maar toen maakte de Akense kunstenares Krista Löneke-Kemmerling de twee beelden die op de genoemde Lousberg, voor de ingang van de Buchenallee, werden geplaatst. Helaas is ze blijkbaar vergeten de rechterduim van de duivel af te snijden.
Naar verluidt vonden een paar studenten dat niet „waarheidsgetrouw“ en sneden ze hem … de rechterwijsvinger af. Het duurde een paar jaar voordat de kunstenares de fout corrigeerde. Nu heeft de duivel al zijn vingers weer bij elkaar … op die ene duim na.
Ga nu op weg naar de Büchel, vlakbij de boekhandel Mayerschen, die je bijna niet kunt missen. Op de Büchel staat een merkwaardig beeld, dat tegelijkertijd een fontein is. Fonteinen zijn er in de stad in overvloed; niet voor niets betekent Aken immers ‘water’. Maar terug naar de Bahkauv – want zo heet het beeld daar.
Waar Bahkauv zijn tanden laat zien
Er was eens een… Nee, zo wil ik dit verhaal niet beginnen.
Er leefde eens in Aken een vreemd wezen. Het zou het hoofd van een kalf hebben gehad en aan een open beek in de stad hebben gewoond, toen er nog veel kleine en grote beekjes door Aken stroomden. Daarom heette het Bahkauv, wat in het Duits ‘beekkalf’ betekent.
Niemand had het gezien. Hoe zou dat ook kunnen? Overdag sliep Bahkauv immers in zijn schuilplaats, een grot ergens in de buurt van het huidige Büchel. ’s Avonds verliet hij zijn schuilplaats en slenterde hij door de omgeving.
Dit wezen had een merkwaardige afkeer van de geur van alcohol. Het achtervolgde mannen die ’s avonds laat, in plaats van thuis bij hun gezin te zijn, dronken door de buurt strompelden. Bahkauv schreeuwde hen luid toe tot hun tanden klapperden, sprong op de rug van menig man en liet zich ronddragen. Geen van de dronkaards durfde zich om te draaien om het monster in de ogen te kijken, en was blij als hij, bevrijd van de last, naar huis kon lopen. Daarbij verloor de een of de ander wel eens zijn portemonnee. Dat vertelde hij zeker aan zijn woedende vrouw – hij schoof de schuld als het ware in de schoenen van de Bahkauv … hoewel het monster eigenlijk helemaal geen schoenen droeg. Ach ja.
Hoewel dus niemand de Bahkauv had gezien, zou de kunstenaar Karl Krauß hem in 1904 in een monument vereeuwigen. Na lang wikken en wegen en vele pogingen creëerde hij uiteindelijk toch een werkelijk angstaanjagend beeld, dat sterk op de Bahkauv moest lijken. Helaas werd dit tijdens de Tweede Wereldoorlog omgesmolten. Het beeld van Kurt Wolf von Borries, dat sinds 1967 op de Büchel staat, doet helemaal niet denken aan onze Bahkauv.
De vraag die me toch bezighoudt, is: hoe heeft men deze kunstenaar ingelicht, dat hij op het idee kwam om in plaats van de „echte“ Bahkauv een … nou ja, wat dan? te maken? Het is wel mooi, maar kijk zelf maar! – Overigens mag je het aaiën.
De geldbron zonder geld?
Aken heeft veel fonteinen; je kunt zelfs een rondleiding van 1,5 uur volgen en veel grappige verhalen horen die met de fonteinen te maken hebben. Neem bijvoorbeeld de geldkringloop. Geschonken door de Sparkasse en in 1976 op artistieke wijze vormgegeven door prof. Karl-Henning Seemann.
Je zou kunnen denken dat er geen overeenkomsten zijn met de beroemde Trevifontein in Rome. Toegegeven, de Trevi is een paar eeuwen ouder. Toch voelen veel toeristen zich bij onze geldfontein net zo als daar in Rome bij de Trevi: ze doen een wens – die natuurlijk niet mag worden verklapt – en gooien er muntjes in. Tot zover lijkt het op elkaar. Wat er echter in de Trevi wordt gegooid, blijft eigendom van de stad. Wat in de geldfontein valt … is van degene die het eruit vist. Onze stad kijkt rustig toe hoe dit allemaal verloopt. Misschien levert het niet veel op, maar dat weet je nu eenmaal niet precies. Zelfs in de winter vinden vindingrijke figuren een manier om de muntjes eruit te vissen zonder natte voeten te krijgen. En daarmee staan we natuurlijk ver af van het beleid van de stad Rome.
Wat het baden in de fontein betreft, is bekend dat men voor het laatst ongestraft in de Trevifontein mocht baden toen Anita Ekberg in 1960 in „La dolce Vita“ in de fontein stapte, omdat ze dat, om zo te zeggen, volgens het scenario moest doen.
In Aken hoef je daarvoor niet in een film te spelen, en hoef je ook geen lange zwarte jurk te dragen – je stapt gewoon in de geldfontein, als het weer het toelaat, en geniet van de dag – met een bolletje ijs in je hand. Wees alleen niet verbaasd als voorbijgangers meteen hun mobieltjes tevoorschijn halen. Dat doen ze ook als er weer eens een verliefd eendenkoppel een duik in de fontein neemt.
De beelden rondom de geldfontein vertellen hun heel bijzondere verhalen, die allemaal draaien om het thema geld. Wie meer wil weten, vindt antwoorden tijdens een stadsrondleiding.



